Historiek

De ontstaansgeschiedenis van Herisem (8ste eeuw na chr.)

Om de precieze ontstaansgeschiedenis te kennen van de site (en het domein) Herisem, dient men terug te gaan tot de 8ste eeuw van onze tijdrekening. Van toen af was er reeds sprake van een boerderij met de naam “Herisem”. De naam “Herisem” zelf is afkomstig uit deze periode. Het komt van het oud- Frankisch woord “Haria-heim” en betekent “zitplaats van Haria”.

Veel over de nederzetting van toen is nu helaas niet meer geweten. Verondersteld wordt dat het ging om lemen gebouwen, die op andere plaatsen gevestigd waren dan waar nu de site gevestigd is.

De geschiedenis van de Papiermolen Herisem en de Kartonfabriek Winderickx (14de-18de eeuw)

Vanaf de 14de eeuw vermelden verschillende geschiedkundige bronnen dat er binnen het domein van Herisem al meerdere watermolens voorkomen.

In 1321 wordt voor het eerst te Herisem vermelding gemaakt van een molen. Het eigendomsrecht van de Herisemsite behoorde toe aan Godfried van Herisem en de molen deed dienst als slijpmolen.

In 1536 werd op de Herisemlocatie deze oorspronkelijke slijpmolen afgebroken en verbouwd tot papiermolen. Het zal deze molen zijn die 300 jaar later zal uitgroeien tot de Kartonfabriek Winderickx.

Tegen het einde van de 16de eeuw verdwijnt de papiermolen te Herisem wat uit de aandacht van de geschiedkundige bronnen. Hier zal pas verandering in komen op het ogenblik dat in 1763 de molen in handen komt van een zekere Gillis Winderickx. Hij stamde uit een geslacht van papiermakers van Dworp en gaat opnieuw in de papiermolen investeren.

De expansie van de molen zal tegen 1848 gestuit worden door de zware economische crisis. De eigenaars leggen zich de tien daaropvolgende jaren voornamelijk toe op de boerderij en de productie van handgeschept papier wordt tot een minimum herleid.

De geschiedenis van de Papiermolen Herisem en de Voormalige Kartonfabriek Winderickx (19de eeuw)

De papiermolen zal slechts stilaan uit de crisis van 1848 kruipen. Wanneer in 1858 beslist wordt om de productie over te schakelen van handgeschept papier op handgeschept karton was een nieuwe periode aangebroken. De industriële revolutie, die in die tijd door onze streken waaide, zorgde ervoor dat het ganse productiesysteem werd gemechaniseerd en uitgebreid. Dit gebeurde op de site vanaf 1872.

Parallel met de mechanisatie van het productieproces ging een enorme expansie gepaard. Het aantal werknemers steeg expodentieel, in een sneltempo werden nieuwe gebouwen bijgeplaatst en meerdere productielijnen werden opgezet. De verschillende soorten karton die hier geproduceerd werden genoten een wereldfaam en werden via internationale markten uitgevoerd naar alle hoeken van de wereld.

De locatie van Herisem werd eind van de 19de eeuw meermaals te klein en in plaats van ter plaatse nog verder uit te breiden richtte de familie filialen op: eerst in Alsemberg en nadien in Virginal-Samme.

De geschiedenis van de Papiermolen Herisem en de Voormalige Kartonfabriek Winderickx (vanaf 1940).

Door een gebrek aan diverse grondstoffen betekende de eerste wereldoorlog een keerpunt in de groeicurve van de fabriek. Na de diepe crisis van de jaren '30 en door het uitbreken van de 2de wereld oorlog werd de fabriek uiteindelijk stilgelegd.

In de overtuiging op een later tijdstip het bedrijf opnieuw op te starten werd jarenlang zorg gedragen voor het machinepark. Uiteindelijk zouden door verschillende externe factoren de natuurelementen toch de bovenhand krijgen en trad er verval in de gebouwen op.

In 1974 werd de procedure voor bescherming opgestart, die resulteerde in het KB van 1979, die de site met haar inboedel op de lijst van beschermde monumenten plaatste. De restauratie van het molen- en fabrieksgedeelte startte met de oprichting van de vzw Herisemvrienden. Omwille van de omvang van de gebouwen werd geopteerd voor een gefaseerde restauratie aanpak.

Vandaag de dag is de site helemaal gerestaureerd en open voor het publiek. Ons archief en documentatiecentrum bevat meer informatie over de periode na 1974.